Қазақстанда тұқым шаруашылығын дамыту жоспары бекітілді

Үкімет Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылығы дақылдарының селекциясы мен тұқым шаруашылығын дамытудың 2024 – 2028 жылдарға арналған Кешенді жоспарын бекітті.

Құжатта Қазақстанның ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары бойынша импортқа тәуелділігі жоғары екендігі атап өтілген. Жеміс, жидек, жаңғақ, көкөніс, бақша, картоп, қант қызылшасы сияқты дақылдар бойынша отандық селекцияның тұқымдық материалымен қамтамасыз етілуі 10%-дан аз. Елдің егіс алқаптарының жалпы көлеміндегі элиталық тұқымдардың үлес салмағы 7,1% құрайды, бұл Ресей мен Беларуссияға қарағанда екі есе аз, бұл көрсеткіш 15-18% құрайды.

Сонымен қатар, селекция мен тұқым шаруашылығын дамыту үшін Қазақстан үлкен мүмкіндіктерге ие: қолайлы табиғи-климаттық жағдайлар, суармалы жерлердің болуы, ауыл шаруашылығы дақылдары тұқымдарының экспорттық нарықтарының жақындығы.

Селекция мен тұқым шаруашылығын дамыту жоспары тұқым шаруашылығы шаруашылықтарының материалдық-техникалық базасын жаңартуды, жас кадрлар ағыны үшін қолайлы жағдайлар жасауды, сондай-ақ тұқымдарды қадағалаудың цифрлық жүйесін енгізуді қамтиды. Бұдан басқа, ауыл шаруашылығы дақылдарының жаңа сұрыптарын жасау және өсімдіктердің үздік шетелдік сұрыптарын Қазақстан жағдайларына бейімдеу бойынша селекция мен тұқым шаруашылығының жетекші әлемдік ғылыми орталықтарымен бірлескен жұмысты дамыту көзделеді.

Кешенді жоспарды іске асыруға 63,4 млрд теңге бағыттау жоспарлануда. Нәтижесінде аграрлық сектор отандық селекцияның бәсекеге қабілетті тұқымдары мен отырғызу материалдарының қажетті көлемімен қамтамасыз етілетін болады.

Сондай-ақ, 2028 жылға қарай ауыл шаруашылығы дақылдарының 108 жаңа сұрыптары мен будандарын сұрып сынаққа шығару және беру жоспарлануда, оның ішінде:

• дәнді дақылдардың 33 сұрпы мен буданы, оның ішінде бидайдың 16 сұрпы (жаздық, қысқы; жұмсақ, қатты), тритикаленің 1 сұрпы, арпаның 8 сұрпы, сұлының 2 сұрпы, күріштің 2 сұрпы, құмайдың 2 сұрпы және жүгерінің 2 буданы;
• Бұршақ дақылдарының 10 сұрпы, оның ішінде ноқаттың 3 сұрпы, жасымықтың 3 сұрпы, бұршақтың 3 сұрпы, бұршақтың 1 сұрпы;
• Техникалық дақылдардың 3 сұрпы мен буданы, оның ішінде қант қызылшасының 2 буданы, мақтаның 1 сұрпы;
• Майлы және жарма дақылдарының 16 сұрыптары мен будандары, оның ішінде сояның 3 сұрпы, күнбағыс буданының 2 сұрпы, зығырдың 2 сұрпы, мақсары гүлінің 4 сұрпы, көктемгі рапстың 1 сұрпы, тары 3 сұрпы, қарақұмықтың 1 сұрпы;
• Картоп пен көкөніс дақылдарының 17 сұрыптары мен будандары, оның ішінде картоптың, шалоттың, қысқы сарымсақтың, қызанақтың, қиярдың, қырыққабаттың, тәтті бұрыштың, қарбыздың 3 сұрпы, қауын, сәбіз, асхана қызылшасы, ақжелкен, кориандр;
• Жеміс, жидек дақылдары мен жүзімнің 8 сұрпы;
• Жоңышқа, эспарцет, еркекшөп, тәтті беде, сұр бидай шөптері, изен, бетеге, жүгері, сүрлем, судан шөбін қоса алғанда, жемшөп дақылдарының 21 сұрпы мен буданы.

Жоспарға сәйкес, бес жыл ішінде басым дақылдардың элиталық отандық тұқымдарын пайдалану үлесін 7,5%-дан 14,4%-ға дейін; отандық селекция тұқымдарымен егу үлесін - 51,7%-дан 78,2%-ға дейін ұлғайту жоспарлануда.

Сондай-ақ, әлемдегі жетекші үш селекция және тұқым шаруашылығы ғылыми орталықтарымен бірлескен жұмысты жолға қою жоспарлануда.